Jest 16:30, a za oknem już ciemno. Wracasz z pracy, pada deszcz, a światła nadjeżdżających aut rozlewają się w długie smugi. Latarnie mają wokół siebie poświatę, a znaki drogowe czytasz dopiero z bliska. W dzień wszystko wydaje się w porządku, więc łatwo zrzucić to na zmęczenie albo na nowe reflektory LED. Bardzo często za takim obrazem stoi jednak astygmatyzm, który właśnie po zmroku pokazuje się najwyraźniej.
W tym poradniku wyjaśniamy, czym jest astygmatyzm, jakie daje objawy, co możesz sprawdzić sam w domu i jakie szkła realnie pomagają kierowcom.
Czym jest astygmatyzm
Astygmatyzm to wada wzroku, w której rogówka lub soczewka oka ma nierówną krzywiznę i skupia światło w więcej niż jednym punkcie. Obraz jest przez to rozmyty lub zniekształcony na każdą odległość, zarówno z bliska, jak i w dal. Często współwystępuje z krótkowzrocznością lub nadwzrocznością.
Zdrowa rogówka przypomina wycinek piłki: ma podobną krzywiznę w każdym kierunku. Przy astygmatyzmie bardziej przypomina łyżkę albo piłkę do rugby, czyli w jednym kierunku jest wygięta mocniej niż w drugim. Światło przechodzące przez taką powierzchnię nie skupia się w jednym punkcie na siatkówce, tylko rozciąga się w linię. Mózg dostaje obraz, który jest ostrzejszy w jednej osi i rozmyty w drugiej.
Niewielki astygmatyzm jest bardzo powszechny i wiele osób nosi go latami, nie wiedząc o nim. Problem zaczyna się wtedy, gdy wada rośnie albo gdy warunki widzenia się pogarszają, na przykład po zmroku.
Astygmatyzm z nadwzrocznością lub krótkowzrocznością
Astygmatyzm rzadko występuje sam. Bardzo często towarzyszy mu krótkowzroczność (gorsze widzenie w dal) albo nadwzroczność (większy wysiłek przy patrzeniu z bliska). Nadwzroczność i astygmatyzm razem potrafią szczególnie męczyć: oko musi stale „dociągać” ostrość, a astygmatyzm i tak nie pozwala uzyskać czystego obrazu. Efektem są bóle głowy i zmęczenie po kilku godzinach czytania lub pracy przy ekranie.
Objawy astygmatyzmu
Typowe objawy astygmatyzmu to nieostre lub „rozjechane” kontury, mrużenie oczu, bóle głowy i zmęczenie oczu, zwłaszcza po pracy przy ekranie. Wiele osób najwyraźniej odczuwa astygmatyzm wieczorem, gdy światła zaczynają się rozmazywać. U dzieci sygnałem bywa częste trzepanie powiekami i siadanie blisko telewizora.
Najczęstsze sygnały:
rozmyte krawędzie liter – tekst wydaje się „podwójny” albo lekko poruszony,
mrużenie oczu – odruchowo próbujesz poprawić ostrość,
bóle głowy – szczególnie w okolicy czoła i skroni, po dłuższym wysiłku wzrokowym,
zmęczenie i pieczenie oczu – po pracy przy komputerze lub długiej jeździe,
gorsze widzenie po zmroku – smugi i poświata wokół świateł.
Objawy, które łatwo zrzucić na zmęczenie
Astygmatyzm niskiego stopnia rzadko daje wyraźnie złe widzenie. Częściej objawia się tym, że oczy męczą się szybciej, niż powinny. Jeśli po dniu pracy przy ekranie masz wrażenie, że wzrok „siada”, a wieczorna jazda samochodem kosztuje Cię więcej wysiłku niż kiedyś, warto to sprawdzić. Więcej o nietypowych objawach przemęczenia przeczytasz w naszym artykule o zmęczeniu oczu i wzroku.
Astygmatyzm i jazda po zmroku – rozmyte światła, smugi i poświata
Po zmroku źrenica się rozszerza, a nieskorygowany astygmatyzm daje wtedy smugi i poświatę wokół reflektorów i latarni oraz utrudnia ocenę odległości. Dlatego listopad i grudzień, z najkrótszymi dniami w roku, to moment, w którym wiele osób pierwszy raz zauważa problem. Stały efekt halo może też być sygnałem zaćmy i wymaga konsultacji okulistycznej.
W dzień źrenica jest wąska i światło przechodzi głównie przez środek rogówki. Po zmroku źrenica się poszerza, więc do oka wpada światło także z obrzeży, gdzie nierówności krzywizny są bardziej odczuwalne. Do tego dochodzi mniejsza ilość światła, niższy kontrast i jasne punktowe źródła, takie jak reflektory LED. Wieczorem astygmatyzm, który w dzień ledwo zauważasz, zaczyna przeszkadzać.
Kierowcy często opisują mi ten sam obraz: światła z naprzeciwka wyglądają jak gwiazdy z długimi promieniami, a latarnie mają wokół siebie mgłę. Wiele z tych osób w dzień widzi dobrze i dlatego nie łączy tego z wadą wzroku. Tymczasem wystarczy dokładnie zmierzyć oś i moc astygmatyzmu, żeby wieczorna jazda znów była spokojna – mówi Łukasz Sławiński, optometrysta LOOKASZ OPTYK.
Kiedy halo wokół świateł wymaga wizyty u okulisty
Aureole wokół świateł nie zawsze wynikają z astygmatyzmu. Podobny objaw może być pierwszym sygnałem zaćmy, czyli zmętnienia soczewki oka. Zgłoś się do okulisty, jeśli:
halo pojawiło się nagle albo szybko się nasila,
widzisz gorzej także w dzień, a kolory wydają się wyblakłe,
nowe okulary nie poprawiają widzenia po zmroku,
objawom towarzyszy ból oka lub zaczerwienienie.
Co mówią przepisy o wzroku kierowcy
Dla kierowców samochodów osobowych obowiązuje wymóg obuocznej ostrości wzroku co najmniej 0,5 po korekcji, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 2022 roku. Przepisy nie ograniczają mocy korekcji dla tej grupy, a widzenie zmierzchowe sprawdza się zwykle tylko przy szczególnych wskazaniach. Spełnienie wymogu nie oznacza jednak komfortu po zmroku. Jeśli masz w prawie jazdy wpis nakazujący jazdę w korekcji, okulary lub soczewki muszą być aktualne.
Test na astygmatyzm – co sprawdzisz w domu, a co tylko w gabinecie
Prosty test z tarczą astygmatyzmu pokaże, czy część linii wydaje się ciemniejsza lub ostrzejsza od pozostałych. Taki test daje sygnał ostrzegawczy, ale wady nie zmierzy. Niski astygmatyzm potrafi umknąć w teście domowym, dlatego wynik zawsze warto potwierdzić badaniem.
Na naszej stronie znajdziesz bezpłatne testy wzroku online, wśród nich „Tarczę astygmatyzmu” i „Symulator widzenia zmierzchowego”. Pierwszy sprawdza, czy widzisz linie w różnych kierunkach równie ostro. Drugi pokazuje, jak odbierasz znaki o malejącym kontraście, czyli w warunkach zbliżonych do jazdy po zmroku. Każdy z nich zajmuje około minuty lub dwóch.
Jak zrobić test z tarczą:
odległość – patrz na środek tarczy z około 60 cm,
jedno oko naraz – zasłoń najpierw lewe, potem prawe oko,
obserwacja – sprawdź, czy któreś linie są wyraźnie ciemniejsze lub bardziej rozmyte,
wynik – różnica między liniami to sygnał, żeby umówić badanie.
Ekran telefonu czy laptopa ma swoje ograniczenia: jasność, odległość i oświetlenie pokoju wpływają na wynik. Test pokaże kierunek, ale nie powie, jak duża jest wada ani w jakiej osi leży.
Czy optometrysta wykryje astygmatyzm? Jak wygląda badanie
Tak. Optometrysta mierzy astygmatyzm podczas badania refrakcji, określając jego moc (CYL) i oś (AXIS). Nawet niewielka niedokorekcja potrafi wyraźnie pogorszyć komfort widzenia. Dokładny pomiar osi ma znaczenie szczególnie u kierowców.
Badanie zaczyna się od pomiaru obiektywnego, a potem przechodzi do części subiektywnej, w której razem dopracowujemy moc i oś cylindra. Precyzja ma tu znaczenie. W badaniu opublikowanym w Clinical Optometry w 2019 roku niedokorygowanie astygmatyzmu o 0,75 dioptrii wyraźnie pogarszało widzenie, a błąd osi o 30 stopni obniżał jakość obrazu niemal we wszystkich pomiarach. Różnica między „widzę” a „widzę komfortowo” często mieści się w kilku stopniach osi.
Tak wygląda dokładne badanie wzroku w Krakowie w naszym salonie: trwa 75 minut, a przy zakupie okularów kosztuje 0 zł. Jeśli chcesz wiedzieć, jak przebiega krok po kroku, zajrzyj do artykułu o tym, jak wygląda badanie wzroku w Krakowie.
Co oznacza CYL i AXIS w recepcie
Na recepcie astygmatyzm opisują dwie wartości:
CYL (cylinder) – moc astygmatyzmu w dioptriach, zwykle z minusem,
AXIS (oś) – kierunek, w którym działa korekcja, od 0 do 180 stopni.
Bez osi sama wartość cylindra niewiele mówi, bo to oś decyduje, w którą stronę szkło „prostuje” obraz. Szczegółowo omówiliśmy to w poradniku o tym, jak czytać receptę na okulary.
Okulary na astygmatyzm – jakie szkła pomagają kierowcom
Astygmatyzm koryguje się szkłami cylindrycznymi dopasowanymi do mocy i osi wady. Kierowcom pomagają dodatkowo dobre powłoki antyrefleksyjne, które ograniczają odblaski i poświatę. Polaryzacja sprawdza się w dzień, ale nie nadaje się do jazdy nocą.
Szkło z korekcją astygmatyzmu musi być osadzone w oprawie dokładnie pod właściwym kątem. Jeśli oprawa przekrzywia się na twarzy, oś szkła przesuwa się razem z nią i część korekcji przestaje działać. Dlatego przy astygmatyzmie dopasowanie oprawy jest równie ważne jak samo szkło.
Powłoki i szkła dla kierowców
Przy jeździe po zmroku dużo zmienia powłoka antyrefleksyjna. Zmniejsza odbicia światła na powierzchni szkła, przez co mniej „duchów” i odblasków nakłada się na obraz drogi. Jak działają poszczególne powłoki, wyjaśniamy w artykule o powłokach antyrefleksyjnych i hydrofobowych.
Producenci, z których szkieł korzystamy, mają też rozwiązania projektowane z myślą o kierowcach:
HOYA EnRoute – według producenta szkło z filtrem ograniczającym olśnienie od reflektorów LED i ksenonowych oraz latarni, dostępne jako jednoogniskowe i progresywne,
Nikon SeeCoat Drive – według producenta powłoka ograniczająca olśnienie w ciemności, którą można nosić przez cały dzień.
To, czy takie rozwiązanie ma sens w Twoim przypadku, zależy od wady, liczby godzin za kierownicą i tego, jak dużo jeździsz po zmroku. Na dzień, przy nisko świecącym słońcu i mokrej drodze, sprawdzają się z kolei okulary przeciwsłoneczne z korekcją, także z polaryzacją. Po zmroku polaryzację trzeba jednak zdjąć.
Żółte okulary „do jazdy nocą” – mit
W internecie łatwo trafić na żółte okulary reklamowane jako sposób na lepsze widzenie nocą. W badaniu na symulatorze jazdy, opisanym w JAMA Ophthalmology w 2019 roku, żółte szkła nie poprawiły czasu reakcji na pieszego ani nie zmniejszyły olśnienia od reflektorów aut z naprzeciwka. Barwione szkło dodatkowo obniża ilość światła, której po zmroku i tak jest mało. Jeśli światła Cię oślepiają, przyczyny szukaj w nieskorygowanej wadzie lub w stanie szkieł.
Soczewki toryczne – astygmatyzm bez okularów
Soczewki toryczne korygują astygmatyzm dzięki stabilizacji w określonej pozycji na oku. Wymagają precyzyjnego doboru i kontroli, bo nawet niewielki obrót soczewki zmienia ostrość. Dobieramy je w salonie.
Zwykła soczewka kontaktowa koryguje tylko krótkowzroczność lub nadwzroczność, więc przy astygmatyzmie obraz pozostaje nieostry. Soczewka toryczna ma różną moc w różnych osiach i specjalną konstrukcję, która nie pozwala jej obracać się przy mruganiu. Przy pierwszym doborze sprawdzamy, jak soczewka układa się na oku i czy po kilku mrugnięciach wraca do właściwej pozycji. Jeśli myślisz o soczewkach, umów dobór soczewek kontaktowych, podczas którego nauczymy Cię też ich zakładania.
Badanie pod astygmatyzm w LOOKASZ OPTYK (Kraków)
W LOOKASZ OPTYK badanie wzroku trwa 75 minut, a przy zakupie okularów kosztuje 0 zł. W tym czasie spokojnie mierzymy moc i oś astygmatyzmu, sprawdzamy widzenie do dali i bliży oraz rozmawiamy o tym, ile jeździsz po zmroku. Dzięki temu korekcja jest dobrana do tego, jak naprawdę wygląda Twój dzień.
Nie pracujemy na akord i nie mamy kolejki pod drzwiami gabinetu. Jeśli po badaniu okaże się, że halo wokół świateł może mieć inną przyczynę niż wada wzroku, powiemy Ci o tym wprost i doradzimy wizytę u okulisty.
Umów badanie wzroku online – wybierz dzień i godzinę, zanim na dobre zacznie się sezon wieczornych powrotów po ciemku.
